Ana Mendieta i zemlja kao ‘ostatak pravog tela’

 (tekst je prilagođeni deo poglavlja iz master rada pod nazivom Kritičke strategije transgresivne umetnosti)

ana_mendieta

*Drugo – koncept koji se upotrebljava u teoriji identiteta i u okviru postkolonijalne teorije, označava način na koji pripadnici dominantih grupa formiraju identitet/osećaj sopstva pripadnošću,, na osnovu toga što ostale grupacije doživljavaju kao nepoznato, egzotično ili nelagodno ‘Drugo’.

*Pejzaž – se u ovom kontekstu razmatra kao istorijska katregorija povezana sa temom imperijalizma. Dominantni trenuci pejzažne umetnosti vezani su za društvene i političke imperijalne snove i identifikacije. ”U tom smislu su slikarstvo, a kasnije i fotografija, vizuelna izvođenja izgleda prirode kojom se identifikuju društva u odnosu na okružujuće, osvajajuće, otkrivajuće ( ono izvan kulture, ono naspram kulture).” (Šuvaković, Pojmovnik savremene umetnosti)

*Istoricizam – pojam koji se u ovom tekstu odnosi na (opovrgavanje) Zapadnog tumačenja  istorije društva i kulture kao linenarnog, progresivnog toka. Iz ovakvog pogleda bi proizilazio stav da je smena umetničkih pravaca zapravo konstantna inovacija i napredak u odnosu na prethodnu epohu. 

Ana Mendieta (Ana Mendieta) i serija radova Silueta (Silueta)

13-98.5237_phSilueta Series-1980

„Using my body as a reference in the creation of the works, I am able to transcend myself in a voluntary submersion and total identification with nature. “ (Ana mendieta, 1978)

Kubansko – američka umetnica Ana Mendieta izvodi niz činova nalik pararitualima ili personalizovanim obredima u periodu od 1973. godine do 1980. godine. Svoj celokupan rad Mendieta naziva earth – body work. Neprekidno korišćenje sopstvenog tela u kreiranju foto – performenskih radova neodvojivo je od upotrebe organskih ili pronađenih elemenata poput krvi, kose, drveća, kamenja, cveća i drugih neumetničkih materijala. Sedmogodišnjim intervencijama i utiskivanjem tela na različite prirodne terene, nastaje serija radova Silueta (Silueta,1973-1980). U pitanju je pristup koji zadire u oblike land art-a, performansa, body art-a, iskorak u višemedijsko stvaralaštvo. Transkulturalni karakter ovakvog umetničkog delovanja podupire činjenica da su radovi nastajali na različitim terenima: Severna Amerika, Centralna Amerika, Karibi, Evropa. Mendieta odbija da umetničkim izvođenjem ukaže na homogeni kulturni i nacionalni identitet, izjavivši da se njen kulturalni/rasni identitet poništava praksom koju naziva sjedinjenje sa iskonskim. Ona, prema sopstvenom iskazu, nastoji da umetničkim delovanjem reaktivira svest o univerzalnoj sili: „These obsessive acts of reasserting my ties with the earth are really a manifestation of my thirst for being. In essence my works ar ethe reactivation of primeval beliefs at work within the human psyche.

     Vizuelna upotreba elemenata meksičke i kubanske ikonografije, te i kubanskog kulta Santeria, evidentna je kao sinkretički spoj upravljen ka pretpostavljenoj univerzalizovanoj suštini ovih duhovnih praksi. Ovakvim postupkom, ona ističe transpersonalni i transkulturalni karakter svojih radova, mogućnost istupanja iz homogenog nacionalnog, rasnog, političkog i kulturalnog identiteta i identifikacije sa simbolom sveukupnog obilja reprezentovanog u prirodi. Prema sopstvenom iskazu, Mendieta teži da „rematerijalizuje pejzaž i da evocira drevno sa prostora na kojima interveniše”, da oživi doslovnost pejzaža postupkom koji sam pejzaž tretira kao medijum. Pogled na ovakvu umetničku praksu postavlja pitanje o dominaciji zapadnog istoricizama. Izostavljena je insinuacija na izmenjeni pejzaž Latinske Amerike u doba visoke industrijalizacije, ali i posle perioda kolonizacije. Ona transgredira trag dominatnih hegemonija moći činom  eliminacije tragova političkih i kulturalnih upisa na specifičnim prostorima koje bira. „Latinska Amerika geografski predstavlja istovremeno najbližu pretnju supremaciji SAD-a, ali i najbližu egzotičnu lokaciju. Istraživanje, izlaganje i objavljivanje istorijske i savremene fotografije iz centralne i Južne Amerike pothranjuje ou fascinaciju. “ (Liz Vels) Kod Mendiete, zemljana površina predstavlja „protivsredstvo“ – promenljive kulturne/istorijske prilike ovde su ignorisane i anulira se razlika između zemlje kao mesta upisa političkog i zemlje kao specifične geografske teritorije – zemlja se čita kao metafizički prostor. .

Utisnuta tela asociraju na preistorijske figurine venera, ona otisak svog tela tretira kao generalizovano žensko telo – univerzalizovanu čauru. Njena erotska/seksualna priroda ostaje irelevantna, telo je  otisak koji ukazuje na telo, antropomorfna forma koja posreduje između materijalnosti i subjektivnosti. Ono poprima sugestivan ikonografski status, budući da podseća na pristorijski model venere ili na svedene, ali naglašene atribute ženske figure. Odnosom između subjektivnosti i materijalne stvarnosti, Mendieta pokušava da premosti granicu izolovanog jastva i da uopšti sopstveno iskustvo sjedinjenja sa prirodom. Preuzimanje elemenata drevnih nezapadnih modela duhovnosti kao što je kult Santeria, sinkretička kubanska religija, te i meksička ikonografija, može se interpretirati u kontekstu naglašavanja njene kutluralne drugosti. Sa druge strane,  koegzistencija ovih znakova religijskih sistema čiji su vizuelni aspekti modifikovanii, sjedinjuje ih u personalizovani narativ. Ti „pozajmljeni elementi“ kreiraju utisak ambivalentne i nesvodive heterogenosti. Mendieta, prema sopstvenom iskazu, serijom Silueta aludira na iskustvo stapanja sa „sveprisutnom ženskom silom“, negujući gotovo animistički pogled na prirodu – poistovećuje prirodno sa ženskim principom, sa nezapadnim Drugim.anamendieta-4
Slikovne predstave koje Mendieta kreira nisu tu da posluže kao autoportret umetnice i određenog psiho – emotivnog stanja, s obzirom da se antropomorfne siluete spajaju sa okruženjem, zavise od njega i nestaju u isti kao u neku vrstu obećane zemlje. Blisko hajdegerovskom odnosu prema zemlji, „onoj kojoj se on okreće, koju mistifikuje i fetišizira. Zemlja je poslednji trag (ostatak ) tela. Pravog tela.“ 
Materijali od kojih su načinjene siluete predstavljaju dvostruko polazište za interpretaciju – sa jedne strane oni se čitaju kao doslovni, organski materijali poput cveća, kamenja, granja, vode, vatre itd. i referiraju na fragmente stvarnog pejzaža. Sa druge strane, oni formiraju antropomorfne oblike koji podjednako direktno reprezentuju obline ženskog tela. Siluete referiraju na materijalne fragmente pejzaža, one su indeksični znaci (silueta, trag, otisak) koji označavaju ili proizvode ljudsko prisustvo.
U diskursu semiotičkog, Juluje Kristeve (*videti u tekstu:Materinsko telo kao mesto podele), Siluete predstavljaju metaforički ekvivalent sjedinjenju sa prvobitnim abjektnim – materinskim telom. Samoponištenje i smrt pri susretu sa materinskom Stvari reprezentovane u konačnom sjedinjenju –smrt u vidu dezintegracije identiteta, sopstva ili smrtonosne neizdiferenciranosti od materinske Stvari. U batajevskom diskursu, to je smrt kao potrošnja, rasipanje.publication1

‘In the substitution between maternal image and self – image in ambivalent play between image/body and absence/presence, the maternal body is a prototype for all uncanny doubles; it both affirms self –stability by doubling the self, at the same time discorupts any sense of stability and points to the posiibility of the absence of the self. (Anne Raine)

Mendieta univerzalizuje lični gubitak nakon emigracije iz Kube, identifikujući bekstvo iz Kube sa otuđenjem od materinskog tela. „Having been torn from my homeland (Cuba) during my adolescence, I am overwhelmed by the feeling of being cast out from the womb (Nature). “  Zamišljeni izgubljeni Drugi, u ovom slučaju zemljana površina, zamišljena je slika materinskog tela i primarne povezanosti sa istim. Ipak, to telo se prezentuje i doživljava kao drugo koje se odvojilo, signalizirajući „traumu gubitka“. Faza jedinstva subjekta i objekta (*videti u tekstu:Materinsko telo kao mesto podele), prikazana je modelom utopijskog saveza sa zemljanom površinom. Ljudsko i ne – ljudsko susreću se i prožimaju. Drugi aspekat serije Silueta može da se interpretira iz perspektive doslovnosti samih materijala koji kreiraju siluete. U pitanju su isključivo organski materijali – sve je podložno dezintegraciji ili raspršivanju, konstruisano aludiraju na antropomorfni oblik, nekonzistentni, nestalni i skloni brzom nestajanju.

Ona provocira osećaj nepodnošljive suprotnosti, poznatog i nepoznatog, prisutnog i odsutnog koje kontinuirano pozicionira posmatrača u interpretativni međuprostor. Zamagljivanje granica između sopstvenog i drugog, materijalizovanog i potencijalnog, poriv udvojenja sopstva kao poriv samozaštite od materijalne dezintegracije, ali i kao težnja ka nestajanju i apsolutnom stapanju.

Luna Jovanović 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s